Open/Close Menu სპორტული აქსესუარები და საკვები დანამატები
2000px-AminoAcidball.svg

ამინომჟავა (Amino Acid) – ორგანული ნაერთია, რომელიც ცილების და კუნთოვანი ქსოვილების სამშენებლო მასალას შეადგეს. ადამიანის ორგანიზმში ამინომჟავებს ბევრი მნიშვნელოვანი ფუნქცია ეკისრებათ – ისინი გამოიყენებიან ორგანიზმის ზრდის, აღდგენის, გაძლიერებისათვის, ჰორმონების, ანტისხეულების და ფერმენტების გამომუშავებისათვის. გარდა ამისა, ამინომჟავები კარგია ვარჯიშის შემდგომ ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტონუსის ასამაღლებლად, კანქვეშა ცხიმის კატაბოლიზმისათვის და ტვინის ინტელექტუალური მოქმედებისათვისაც კი. სულ 21 სახის ამინომჟავა არსებობს, მათ შორის 9 ე.წ. შეუცვლელს უწოდებენ, რადგან ორგანიზმს მათი დამოუკიდებლად სინთეზირება არ შეუძლიათ, დანარჩენი ამინომჟავები კი შეცვლადს წარმოადგენს.

ამინომჟავების მნიშვნელობა და სარგებელი ბოდბილდინგში დიდი ხანია მეცნიერულად დადასტურებული ფაქტია. დატვირთული ვარჯიშის დროს ორგანიზმი მეტ ენერგიას ითხოვს, რომლის წყაროც კუნთოვანი ქსოვილები ხდება. კუნთების კატაბოლიზმი (დაშლა) ბოდბილდერის ყველაზე დიდი მტერია – ის იწვევს მტკივნეულ შეგრძნებებს, კრუნჩხვით მოვლენებს და ტრავმის გამოწვევაც კი შეუძლიათ. ამის მიზეზი კი ორგანიზმში მიმდინარე გლუკონეოგენეზის პროცესია, როდესაც ხდება გლუკოზის წარმოქმნა არანახშირწყლოვანი წყაროებიდან – ამინომჟავები კუნთოვან ქსოვილებს გამოეყოფიან და ღვიძლში გადაიტანებიან, სადაც გლუკოზად გარდაიქმნებიან. საშუალო ინტენსივობის დატვირთვის დროსაც კი დაახლოებით ამინომჟავების 80%-ის მოიხმარება ხდება. კუნთების კატაბოლიზმის თავიდან აცილებისათვის ამინომჟავების სწრაფი და შეუფერხებელი მიწოდება ორგანიზმისთვის აუცილებელია.
ამინომჟავები ასევე საჭიროა გამოშრობის ან წონაში კლების პერიოდში კუნთების შენარჩუნებისათვის. ბოდიბილდინგში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია BCAA ამინომჟავების კომპლექსი, რომელიც კუნთოვანი ქსოვილის 35% შეადგენს, აქვს მაღალი ბიოლოგიური ეფექტურობა და ცალკე ფორმით გამოიშვება.

ამინომჟავების დახასიათება

შეუცვლელი ამინომჟავები (Essential Amino Acids):
ვალინი (Valine) – ერთერთი მთავარი კომპონენტია ქსოვილების ზრდისა და სინთეზისათვის. მთავარი წყარო ცხოველური პროდუქტებია. ჩატარებულმა ლაბორატიულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ვალინი ზრდის კუნთების კოორდინაციას და ამცირებს მგრძნობელობას ტკივილის, სიცივის და სიცხის მიმართ.
ჰისტიდინი (Histidine) – ხელს უწყობს ქსოვილების ზრდას და აღდგენას. მას დიდი რაოდენობით შეიცავს ჰემოგლობინი, გამოიყენება რევმატიული ართრიტების, ალერგიის, წყლულის და ანემიის მკურნალობისას. ჰისტიდინის უკმარისობა შეიძლება სმენის დაქვეითების გამომწვევი მიზეზი გახდეს.
იზოლეიცინი (Isoleucine) – მოიპოვება ყველა სრულფასოვანი ცილის შემცველ პროდუქტში – საქონლის ხორცი, ქათმის ხორცი, თევზი, კვერცხი, რძის პროდუქტები.
ლეიცინი (Leucine) – ასევე მოიპოვება ყველა სრულფასოვანი ცილის შემცველ პროდუქტში – საქონლის ხორცი, ქათმის ხორცი, თევზი, კვერცხი, რძის პროდუქტები. აუცილებელია არა მხოლოდ პროტეინის სინთეზისათვის, არამედ იმუნური სისტემის გაძლიერებისათვისაც.
ლიზინი (Lysine) – შეიცავს ყველი, თევზი. ერთერთი მთავარი კომპონენტია კარნიტინის გამოსამუშავებლად. უზრუნველყოფს კალციუმის სათანადო ათვისებას, მონაწილეობს კოლაგენის წარმოქმნაში (რისგანაც შემდგომ ხრტილები და შემაერთებელი ქსოვილები ფორმირდება), აქტიურად მონაწილეობს ანტისხეულების, ჰორმონების და ფერმენტების წარმოქმნაში. უკანასკნელმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ლიზინი აუმჯობესებს რა საკვები ნივთიერებების ბალანსს, ხელს უწყობს ჰერპესთან ბრძოლას. მისი უკმარისობა შეიძლება დაღლილობით, კონცენტრაციის დაქვეითებით, გაღიზიანებადობით, თვალის სისხლძარღვების დაზიანებით, თმის ცვენით, ანემიით და რეპროდუქციულ სფეროში პრობლემებით გამოვლინდეს.
მეტიონინი (Methionine) – მისი წყაროა: მარცვლეული, თხილეული. მნიშვნელოვანი როლი უკავია ცხიმების და ცილების მეტაბოლიზმში, ორგანიზმს ის ასევე ცისტეინის გამოსამუშავებლად ესაჭიროება. არის სულფატის ძირითადი მიმწოდებელი, რომელიც თავის მხრივ თმების, კანის და ფრჩხილების ფორმირებაში მონაწილეობს; აძლიერებს ლეციტინის ათვისებას ღვიძლის მიერ და ხელს უწყობს ქოლესტერინის დონის დაწევას; ამცირებს ცხიმების დონეს ღვიძლში, იცავს თირკმელებს, მონაწილეობს ორგანიზმიდან მძიმე მეტალების გამოდევნაში; არეგულირებს ამიაკის წარმოქმას და ასუფთავებს მისგან შარდს, რაც ამცირებს შარდის ბუშტზე დატვირთვას; ხელს უწყობს თმის ზრდას.
თრეონინი (Threonine) – კოლაგენის, ელასტინის და კბილის მინანქრის შემადგენელი ნაწილი; მონაწილეობს ღვიძლში ცხიმის დაგროვების წინააღმდეგ ბრძოლაში; უზრუნველყოფს საჭმლის მომნელებელი სისტემის და კუჭნაწლავის ტრაქტის ნორმალურ მოქმედებას; მონაწილეობს მეტაბოლიზმის და ათვისების პროცესებში.
ტრიპტოფანი (Tryptophan) – მონაწილეობს ნიაცინის (ვიტამინი В) და სეროტონინის სინთეზში; ბუნებრივი რელაქსანტი, ებრძვის უძილობას, დეპრესიას, აუმჯობესებს განწყობას, ხელს უწყობს შაკიკთან ბრძოლას, აძლიერებს იმუნურ სისტემას, ამცირებს არტერიების და გულის კუნთების სპაზმების რისკს, ლიზინთან ერთად დაბლა სწევს ქოლესტერინის დონეს.
ფენილალანინი (Phenylalanine) – ორგანიზმის მიერ ტიროზინის და სამი მნიშვნელოვანი ჰორმონის – ეპინერფინის, ნორეპინერფინის და ტიროქსინის წარმოქმნაში მონაწილეობს. უზრუნველყოფს კარგ განწყობას, ამცირებს მადას, მოქმედებს როგორც ანტიდეპრესანტი და აუმჯობესებს მეხსიერებას.

შეცვლადი ამინომჟავები (Nonessential Amino Acids):

ალანინი (Alanine) – ენერგიის მნიშვნელოვანი წყაროა კუნთოვანი ქსოვილების, თავის ტვინის და ცენტრალური ნერვული სისტემისათვის; აძლიერებს იმუნურ სისტემას ანტისხეულების გამომუშავების გზით; აქტიურად მონაწილეობს შაქრის და სხვა ორგანული მჟავების მეტაბოლიზმში.
არგინინი (Arginine) – ანელებს კიბოს და სიმსივნის განვითარებას. ასუფთავებს ღვიძლს, ხელს უწყობს ზრდის ჰორმონის გამოყოფას, აძლიერებს იმუნურ სისტემას, ხელს უწყობს სპერმის გამომუშავებას, სასარგებლოა თირკმელების ტრავმების და დარღვევების მკურნალობისათვის. აუცილებელია პროტეინის სინთეზისათვის. არგინინის არსებობა ორგანიზმში ხელს უწყობს კუნთოვანი მასის ზრდას და ცხიმოვანი მარაგების შემცირებას. კარგია ღვიძლის დაავადებების, მაგალითად ცეროზის მკურნალობისას. არაა რეკომენდირებული ორსულებისთვის და მეძუძური დედებისათვის.
ასპარაგინი (Asparagine) – მონაწილეობს ორგანიზმიდან ცენტრალური ნერვული სისტემისათვის მავნე ნივთიერების – ამიაკის გამოდევნაში. უკანასკნელი პერიოდის კვლევებმა აჩვენა, რომ ასპარაგინის მჟავა დაღლილობის მიმართ რეზისტანტულობას ზრდის.
გლუტამინი (Glutamine) – მნიშვნელოვანია შაქრის დონის ნორმალიზებისათვის, ტვინის ქმედუნარიანობის ასამაღლებლად, იმპოტენციის მკურნალობისათვის, ალკოჰოლიზმის მკურნალობისათვის, ებრძვის დაღლილობას, ტვინის ფუნქციასთან დაკავშირებულ დაავადებებს – ეპილეფსიას, შიზოფრენიას და უბრალოდ შენელებულ რეაქციებს, საჭიროა კუჭის წყლულის მკურნალობისას და ჯანმრთელი საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის ფორმირებისათვის. ტვინში გადამუშავდება გლუტამინის მჟავად, რომელიც აუცილებელია ტვინის ფუნქციონირებისათვის. გამოყენების დროს უნდა განვასხვავოთ გლუტამინის მჟავა გლუტამინისგან, რადგან ეს პრეპატარები მოქმედებით ერთმანეთისგან განსხვავდება. გლუტამინის მჟავა თავის ტვინის ბუნებრივ „საწვავად“ ითვლება, აუმჯობესებს გონებრივ შესაძლებლობებს.
გლიცინი (Glycine) – აქტიურად მონაწილეობს ახალი უჯრედების ჩამოყალიბების პროცესის ჟანგბადით უზრუნველყოფაში. მნიშვნელოვანი ფუნქცია აქვს ჰორმონების გამომუშავების პროცესში, რომლებიც პასუხისმგებლები არიან იმუნურ სისტემაზე.
კარნიტინი (Carnitine) – კარნიტინი მონაწილეობს ცხიმის მჟავების გრძელი ჯაჭვის შექმნის და მათ ორგანიზმიდან გამოდევნის პროცესში. ღვიძლი და თირკმელები გამოიმუშავებენ კარნიტინს ორი სხვა ამინომჟავისაგან – ლიზინის და მეტიონინისგან. კარნიტინი ორგანიზმს ხორცის და რძის პროდუქტების საშუალებით მიეწოდება. განასხვავებენ რამდენიმე ტიპის კარნიტინს. D-კარნიტინი საშიშია, რადგან ამცირებს ორგანიზმის მიერ კარნიტინის დამოუკიდებლად გამომუშავების უნარს. L-კარნიტინი ამ მხრივ ნაკლებად სახიფათოდ ითვლება. ცხიმოვანი მარაგების ზრდის პროცესის შეფერხების უნარის გამო L-კარნიტინი მნიშვნელოვანია წონის კლებისათვის და გულის დაავადებების რისკის შესამცირებლად. ორგანიზმი კარნიტინს გამოიმუშავებს მხოლოდ საკმარისი რაოდენობის ლიზინის, რკინის და B19 და B69 ენზიმების არსებობის დროს. კარნიტინის დეფიციტის მიმართ ვეგეტარიანელები უფრო მგრძნობიარეები არიან, რადგან მათ რაციონში შედარებით მცირეა ლიზინი. კარნიტინი ასევე ამაღლებს ანტიოქსიდანტების C და E ვიტამინების ეფექტურობას. ითვლება, რომ ცხიმის შედეგიანი უტილიზაციისათვის კარნიტინის დღიური ნორმა უნდა 1500 მილიგრამს შეადგენდეს.
ორნიტინი (Ornithine) – ხელს უწყობს ზრდის ჰორმონის გამომუშავებას, რომელიც ლ-არგინინის და ლ-კარნიტინის კომბინაციაში ნივთიერებათა ცვლის პროცესში ჭარბი ცხიმის მეორად გამოყენებას ასტიმულირებს. აუცილებელია ღვიძლის და იმუნური სისტემის ფუნქციონირებისათვის.
პროლინი (Proline) – აუცილებელია ხრტილების და სახსრების გამართული ფუნქციონირებისათვის, ასევე მონაწილეობს გულის კუნთების მუშაობასა და გაძლიერებაში.
სერინი (Serine) – მონაწილეობს ღვიძლის და კუნთების მიერ გლიკოგენის მარაგის შექმნაში. აძლიერებს იმუნურ სისტემას, უზრუნველყოფს მას ანტისხეულებით, ნერვული ბოჭკოების გარშემო ქმნის ცხიმის „შალითებს“.
ტაურინი (Taurine) – ასტაბილურებს მემბრანების აღგზნებადობას, რაც მნიშვნელოვანია ეპილეფსიური შეტევების კონტროლისათვის. მნიშვნელოვანია მრავალი ბიოქიმიური ცვლილების კონტროლისათვის, რომელსაც ადგილი აქვს დაბერების პროცესში. მონაწილეობს ორგანიზმის თავისუფალი რადიკალებისაგან გათავისუფლების პროცესში.
ტიროზინი (Tyrosine) – პირობითად შეუცვლადი ამინომჟავაა, სინთეზირდება ორგანიზმის მიერ არასაკმარისი რაოდენობით. ორგანიზმის მიერ ფენილალანინის ნაცვლად ცილების სინთეზისათვის გამოიყენება. მისი წყაროა რძე, ხორცი, თევზი. ტვინი ტიროზინს ნორეპინერფინის გამოსამუშავებლად მოიხმარს, რომელიც ამაღლებს მენტალურ ტონუსს.
ცისტინი (Cysteine) – პირობითად შეუცვლადი ამინომჟავაა, სინთეზირდება ორგანიზმის მიერ არასაკმარისი რაოდენობით. თუ რაციონში საკამრისი რაოდენობის ცისტეინია, ორგანიზმს შეუძლია ის მეტიონინის ნაცვლად გამოიყენოს ცილების გამოსამუშავებლად. ცისტინის წყაროა – ხორცი, თევზი, სოიო, ხორბალი, შვრია. ცისტინი კვების მრეწველობაში როგორც ანტიოქსიდანტს გამოიყენებენ მზა პროდუქტებში C ვიტამინის შესანარჩუნებლად.

ამინომჟავების ეფექტი

– ენერგიის წყარო – ამინომჟავების მეტაბოლიზმი სხვა მეთოდით ხდება ნახშირწყლებისაგან განსხვავებით, ამიტომ ორგანიზმს ვარჯიშის დროს შეუძლია გაცილებით დიდი ენერგიის მიღება, თუ ამინომჟავების დეპო შევსებული იქნება.
– ცილების სინთეზის დაჩქარება – ამინომჟავები ახდენენ ანაბოლური ჰორმონის – ინსულინის სეკრეციის სტიმულაციას და ააქტიურებს mTOR-ს (ცილა, რომელიც არეგულირებს უჯრედების ზრდას და დაყოფას), რომლებიც თავის მხრივ კუნთების ზრდის დამაჩქარებელი მექანიზმი.
– კატაბოლიზმის შეფერხება – ამინომჟავებს გამოკვეთილი ანტიკატაბოლური მოქმედება ახასიათებთ, რომელიც განსაკუთრებით აუცილებელია ვარჯიშის შემგდეგ, წონის კლების ან გამოშრობის პროცესში.
– ცხიმის წვა – ამინომჟავები ხელს უწყობენ ცხიმების წვას mTOR-ს საშუალებით ადიპოციტებში ლეპტინის ექსპრესიის ხარჯზე.

რა განსხვავებაა ამინომჟავებსა და პროტეინებს შორის

როგორც ვთქვით პროტეინი შედგება იგივე ამინომჟავებისაგან, ამიტომ ხშირად დგება კითხვა, რა განსხვავებაა ამინომჟავებსა და პროტეინებს შორის, რომლის მიღება ჯობია და თუ შეიძლება მათი შეთავსება? ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად უნდა განვასხვავოთ ამ შენაერთების სტრუქტურა. პროტეინი ეს არის ამინომჟავებისაგან შედგენილი კონსტრუქცია, ხოლო ამინომავებს შორის არსებობს ქიმიური კავშირები, რომელთა დაშლაა საჭირო მათ ასათვისებლად. ამინომჟავები კი თავისუფალი ან პეპტიდური სახით (რისგანაც შედგება სპორტული კვების პროდუქტები) უკვე დაშლილია ადვილად ასათვისებელ ფორმად. აქედან გამომდინარე, ამინომჟავების და პროტეინების მიღების დრო განსხვავებულია.

ამინომჟავის სახეები

ამინომჟავების კომპლექსები განსხვავდება შემადგენლობის, თანაფარდობის და ჰიდროლიზაციის ხარისხის მიხედვით.
ამინომჟავები თავისუფალი ფორმით (Free Form), როგორც წესი იზოლირებულია (გლუტამინი, არგინინი, გლიცინი და სხვ.). სწრაფად აითვისება და დროულად მიეწოდება კუნთებს, რაც ხელს უწყობს კატაბოლიზმის თავიდან აცილებას. რეკომენდირებულია ვარჯიშამდე, ვარჯიშის პერიოდში ან დასრულებისთანავე მიღება.
ჰიდროლიზატები (Hydrolysate) – ეს დაშლილი ცილებია, რომელიც ამინომჟავების მოკლე ჯაჭვისგან შედგება და სწრაფად აითვისება. ყველაზე სწრაფად ათვისებად ფორმად ითვლება. აფერხებს კატაბოლიზმს და აამოქმედებს ანაბოლურ რეაქციებს. ძალის და მასის მაქსიმალური ზრდისათვის: 10 გრამი ვარჯიშამდე და მისი დასრულების შემდეგ. შეიძლება 10 გრ. დილით მიღება.
დი- და ტრი-პეპტიდური ფორმები (Di- and Tripeptides) – ასევე ჰიდროლიზატებს წარმოადგენენ, მხოლოდ ამინომჟავების უფრო მოკლე ჯაჭვისგან შედგებიან. სწრაფად აითვისება, აფერხებს კატაბოლიზმს და ხელს უწყობს ანაბოლურ პროცესებს. მიიღება ისე როგორც ჰიდროლიზირებული ფორმა.
BCAA – კუნთებისათვის განსაკუთრებულად აუცილებელი სამი ამონოჟავისაგან შემდგარი კომპლექსი – ლეიცინი, იზოლეიცინი და ვალინი და აითვისებიან საკმაოდ სწრაფად. ენერგიის წყაროს წარმოადგენენ, აფერხებენ კატაბოლიზმს და ზრდიან კუნთოვან მასას. დადებითი ეფექტების საკმაოდ ფართო სპექტრი ახასიათებთ. მიიღება მძიმე ტრენინგის დაწყებამდე და მისი დასრულებისთანავე 4-5 გრამი.

მიღების დრო

ამინომჟავების მიღება, მათი ათვისების ტემპის გათვალისწინებით უმჯობესია ვარჯიშის შემდეგ, დაწყების წინ და დილის საათებში – ეს ის პერიოდია, როცა ორგანიზმს ამინომჟავების დროული და სწრაფი ათვისება ესაჭიროებათ. წონის კლების პერიოდში ამინომჟავების უფრო ხშირად მიღებაც შეიძლება: ვარჯიშამდე და ვარჯიშის შემდეგ, დილით და ჭამის შუალედებს შორის, კატაბოლიზმის შეჩერების, მადის დაქვეითების და კუნთების შენარჩუნების მიზნით.

დოზები

ამინომჟავების დოზები საკმაოდ ფართო დიაპაზონით გამოიყენება. სასურველია, რომ ერთჯერადი დოზა არ იყოს 5 გრამზე ნაკლები, თუმცა შეიძლება 10 ან 20 გრამის მიღებაც.

მიღების წესები

ამინომჟავები შეიძლება სხვა სპორტულ დანამატებთან ერთად შეათავსოთ, თუმცა მათი ერთდროულად დალევა ყოველთვის არ შეიძლება. არ მიიღოთ ამინომჟავების კომპლექსი პროტეინთან, გეინერთან, საკვების შემცვლელთან ან საკვებთან ერთად, რადგან ეს ამცირებს მათი ათვისების სისწრაფეს, რის გამოც იკარგება მათი მიღები აზრი.

უკუჩვენებები და გვერდითი მოვლენები

ამინომჟავებს არ გააჩნიათ უკუჩვენებები და გვერდითი მოვლენები, რადგან ბუნებრივ საკვებ კომპონენტებს წარმოადგენენ. მათი მიღების ხანგრძლივობა, არაა შეზღუდული, არ მოითხოვს შუალედებს და განმეორებით ციკლს.


Comments

comments

დაწერეთ კომენტარი:

Your email address will not be published.


*

Logo_footer   
© 2015 All Products Only From USA. Created By Spin

გვეწვიეთ:              

error: ინფორმაცია დაცულია